تحلیلگر: تحریم انتخابات عراق و ایران سرمایه اجتماعی مدعیان را فروریخت

انتخابات اخیر پارلمانی عراق آزمونی دوباره برای سنجش وزن اجتماعی جریان‌ صدر در فضای سیاسی عراق بود. تصمیم مقتدی صدر برای تحریم انتخابات، در ظاهر می‌توانست معادله قدرت را درون اردوگاه صدریون تغییر دهد؛ اما نتایج نهایی برعکس بود: میزان مشارکت عمومی افزایش یافت و بدنه اجتماعی عراق نشان داد که منطق «تحریم به‌مثابه اعتراض» از جانب مقتدی صدر در این کشور، دیگر از توان بسیج‌کنندگی برخوردار نیست.

این وضعیت در ایران نیز شباهتی ساختاری دارد. مولوی عبدالحمید، خطیب جمعه مسجد مکی زاهدان، در دور نخست انتخابات چهاردهمین ریاست جمهوری (۱۴۰۳) موضع تحریم اتخاذ کرد. با وجود این، داده‌های رسمی وزارت کشور نشان داد که میانگین مشارکت مردم در استان سیستان و بلوچستان تقریباً برابر با حد نصاب کشوری بود.

این دو تجربه – صدر در عراق و عبدالحمید در ایران – هر دو به پدیده‌ای واحد اشاره دارند: فروپاشی سرمایه اجتماعی مدعیان پر سر و صدا و بروز شکاف میان اقتدار نمادین و نفوذ واقعی آنها. در هر دو مورد، کاریزمای فردی و به‌اصطلاح «محبوبیت» این رهبران بیش از آن‌که متکی بر پیوندهای اجتماعی و شبکه‌های واقعی مردم‌پایه باشد، برساخته حلقه‌های محدود رسانه‌ای و اطرافیان نزدیک آنان است.